कमी वयात केस पांढरे होण्याची कारणे आणि उपाय

Medically Reviewed by
Dr Kalyani Deshmukh

Published Date: September 16, 2026
Updated: 16 September 8:56 AM

कमी वयात केस पांढरे होण्याची कारणे आणि उपाय

Quick Answer

वयाच्या 21 ते 25 व्या वर्षी केस पांढरे होण्यामागे अनुवंशिकता, पोषणाची कमतरता, तणाव, धूम्रपान आणि काही आरोग्यविषयक समस्या कारणीभूत असू शकतात. कमी वयात केस पांढरे होण्याचे उपाय शोधण्यापूर्वी त्यामागचे कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. पांढरे झालेले केस पुन्हा काळे करण्यासाठी कोणताही ठोस उपचार उपलब्ध नाही. योग्य आहार, गरजेनुसार तपासण्या आणि केस अकाली पांढरे होण्याची कारणे समजून घेणे गरजेचे आहे. यामुळे पुढे केस पांढरे होण्याबाबत योग्य माहिती मिळण्यास मदत होऊ शकते.

जर तुमचे वय 21, 22 किंवा 25 वर्षांच्या आसपास असेल आणि आत्तापासूनच डोक्यावर पांढरे केस दिसू लागले असतील, तर चिंता वाटण्यासोबतच इतक्या लवकर केस पांढरे होण्याची कारणे काय आहे, असा प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे.

केसांचा नैसर्गिक रंग मेलानिन (melanin) नावाच्या रंगद्रव्यामुळे येतो. जेव्हा केसांच्या मुळांमध्ये मेलानिन तयार करणाऱ्या पेशी (cells) कमी मेलानिन तयार करू लागतात, तेव्हा नवीन केस राखाडी किंवा पांढरे येऊ शकतात. यामागे अनुवंशिकता हे एक महत्त्वाचे कारण आहे. पण, पोषणाची कमतरता, तणाव, धूम्रपान आणि काही आरोग्यविषयक समस्याही केस पांढरे होण्याची कारणे ठरू शकतात.

वयाच्या 21 ते 25 व्या वर्षी केस पांढरे होणे सामान्य आहे का?

वय वाढत असताना केस पांढरे होणे सामान्य आहे. पण, आशियाई लोकांमध्ये 25 वर्षे पूर्ण होण्याआधीच केस पांढरे होणे हे अनेकदा अकाली केस पांढरे होणे असे मानले जाते.

याचा अर्थ असा नाही की वयाच्या 21 ते 25 व्या वर्षी दोन-चार पांढरे केस दिसणे हे एखाद्या आजाराचे लक्षणच आहे. अनेकदा यामागे अनुवंशिकता कारणीभूत असते. त्यामुळे केस अकाली पांढरे होण्याची कारणे प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगवेगळी असू शकतात.

मात्र, कमी वयात पांढरे केस वेगाने वाढत असतील किंवा त्यासोबत केसगळती, थकवा, अशक्तपणा किंवा त्वचेच्या रंगात बदल यांसारख्या इतर समस्या जाणवत असतील, तर याकडे जास्त लक्ष देणे गरजेचे आहे. अशावेळी पांढरे केस होणे कसे थांबवावे, यापेक्षा आधी त्यामागचे कारण शोधणे महत्त्वाचे ठरते.

कमी वयात केस पांढरे होण्याची कारणे काय आहेत?

प्रत्येक व्यक्तीमध्ये यामागचे कारण एकसारखे नसते. काही कारणे बदलता येत नाहीत, तर काही कारणांकडे वेळेत लक्ष देता येते. त्यामुळे केस अकाली पांढरे होण्याची कारणे समजून घेणे हा योग्य उपाय शोधण्याच्या प्रक्रियेतील पहिला टप्पा आहे.

कारण	काय समजून घेणे गरजेचे आहे?
अनुवंशिकता (hereditary)	आई वडील किंवा भाऊ बहिणींचे केसही लवकर पांढरे झाले असतील, तर तुमचे केसही लवकर पांढरे होण्याची शक्यता वाढू शकते.
पोषणाची कमतरता	व्हिटॅमिन B12 आणि शरीरातील आयरनचा साठा कमी असण्याचा अकाली केस पांढरे होण्याशी संबंध असू शकतो.
तणाव	दीर्घकाळ असलेल्या जास्त तणावामुळे केसांमध्ये रंग निर्माण करणाऱ्या पेशींवर परिणाम करणारी प्रक्रिया वेगाने होऊ शकते.
धूम्रपान	अनेक अभ्यासांमध्ये धूम्रपान आणि कमी वयात केस पांढरे होणे यांच्यात संबंध आढळला आहे.
काही आरोग्यविषयक समस्या	थायरॉइड (thyroid) आणि रंग निर्माण करणाऱ्या पेशींवर परिणाम करणारे काही आजारही यामध्ये भूमिका बजावू शकतात.

कुटुंबात लवकर केस पांढरे होणे

कमी वयात केस पांढरे होण्याची कारणे पाहिली तर ‘अनुवंशिकता’ हे सर्वात महत्त्वाच्या कारणांपैकी एक आहे. एका भारतीय अभ्यासात अकाली केस पांढरे झालेल्या लोकांमध्ये केस पांढरे होण्याची कौटुंबिक समस्या मोठ्या प्रमाणात आढळली. जर तुमच्या आई वडिलांचे केसही कमी वयात पांढरे होऊ लागले असतील, तर हे पूर्णपणे थांबवणे कठीण होऊ शकते.

म्हणूनच, कुटुंबातील इतर सदस्यांचे केस कोणत्या वयात पांढरे झाले होते, याची माहिती घेतल्यास केस पांढरे होण्याची कारणे समजून घेण्यास काही प्रमाणात मदत होऊ शकते.

व्हिटॅमिन आणि इतर पोषक तत्त्वांची कमतरता

काही अभ्यासांनुसार, शरीरात व्हिटॅमिन B12 आणि फेरिटिनची पातळी कमी असल्यास केस लवकर पांढरे होण्याची शक्यता असू शकते. 2026 मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका भारतीय अभ्यासात प्रभावित लोकांमध्ये व्हिटॅमिन B12, व्हिटॅमिन D3 आणि फेरिटिनची पातळी कमी आढळली.

अशा परिस्थितीत अकाली केस पांढरे होण्यावरील उपाय म्हणून स्वतःहून सप्लीमेंट घेण्यापेक्षा आधी कमतरता आहे का, हे तपासणे अधिक योग्य ठरते.

तणाव आणि धूम्रपान

तणाव आणि केस पांढरे होण्याची कारणे यांच्यातही संबंध आढळून आला आहे. दीर्घकाळ तणावामुळे शरीरातील केसांचा नैसर्गिक रंग टिकवून ठेवण्यास मदत करणाऱ्या प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो. धूम्रपानाचाही अकाली केस पांढरे होण्याशी संबंध आढळला आहे.

त्यामुळे कमी वयात केस पांढरे होण्याचे उपाय विचारात घेताना तणाव कमी करणे आणि धूम्रपान टाळणे या बदलता येणाऱ्या घटकांकडे लक्ष देणे उपयोगी ठरू शकते.

पांढरे केस पुन्हा काळे होऊ शकतात का?

हा सर्वात जास्त विचारला जाणारा प्रश्न आहे. जर एखाद्या केसाच्या मुळाने रंगद्रव्य तयार करणे बंद केले असेल, तर त्या केसाला पुन्हा नैसर्गिकरित्या काळे करण्यासाठी सध्या कोणताही खात्रीशीर उपचार उपलब्ध नाही.

काही प्रकरणांमध्ये केस पांढरे होण्यामागे व्हिटॅमिनची कमतरता किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असल्यास, त्या कारणावर उपचार केल्यानंतर पुढे येणाऱ्या केसांच्या रंगात सुधारणा दिसू शकते. मात्र, याची गॅरेंटी देता येत नाही.

त्यामुळे पांढऱ्या केसांवरील उपचार कोणत्याही तेलाने किंवा घरगुती उपायाने सुरू करण्याऐवजी, त्यामागचे कारण समजून घेण्यापासून सुरू करणे योग्य ठरते. अकाली केस पांढरे होण्यावरील उपाय निवडताना ही बाब लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

केस पांढरे होणे कसे थांबवावे किंवा त्याचा वेग कसा कमी करावा?

प्रत्येक केस पांढरा होण्यापासून रोखणे शक्य नसते, विशेषतः त्यामागे अनुवंशिकता कारणीभूत असेल तर आपण ते अजिबात थांबवू शकत नाही. तरीही काही सवयी केसांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यास आणि वेळेआधी केस पांढरे होण्यास कारणीभूत ठरणारे घटक कमी करण्यास मदत करू शकतात.

पांढरे केस होणे कसे थांबवावे याचा विचार करताना खालील सवयी उपयोगी ठरू शकतात:

आहार संतुलित ठेवा: पुरेसे प्रोटीन, हिरव्या भाज्या, फळे, डाळी, दूध किंवा व्हिटॅमिन B12 असलेले इतर पदार्थ आणि आयर्नयुक्त आहार घ्या.
गरज नसताना सप्लीमेंट घेऊ नका: आधी कमतरतेची तपासणी करून घ्या. जास्त प्रमाणात घेतल्याने फायदा वाढेलच असे नाही.
तणाव नियंत्रित करा: पुरेशी झोप, नियमित व्यायाम आणि विश्रांतीसाठी वेळ देणे उपयोगी ठरू शकते.
धूम्रपान टाळा: ही सवय अशा सवयींपैकी एक आहे, जी बदलल्याने वेळेआधी केस पांढरे होण्याशी संबंधित एक जोखीम कमी करता येऊ शकते.
तीव्र उन्हापासून केस झाका: दीर्घकाळ तीव्र उन्हाच्या संपर्कात राहिल्याने केसांचा रंग आणि प्रोटीनचे नुकसान होऊ शकते.

या सवयींना कमी वयात केस पांढरे होण्याचे उपाय म्हणून पाहता येते; मात्र यामुळे पांढरे झालेले केस पुन्हा काळे होतील, अशी खात्री देता येत नाही.

कमी वयात केस पांढरे झाले असतील तर कोणत्या तपासण्या कराव्या लागू शकतात?

प्रत्येक व्यक्तीला अनेक तपासण्या करून घेण्याची गरज नसते. मात्र, केस खूप लवकर किंवा वेगाने पांढरे होत असतील आणि कुटुंबात सुद्धा ही समस्या नसेल, तर डॉक्टर तुमच्या इतर समस्यांचा विचार करून काही तपासण्या सुचवू शकतात.

यामध्ये व्हिटॅमिन B12, फेरिटिन, व्हिटॅमिन D आणि थायरॉइडशी संबंधित तपासण्यांचा समावेश असू शकतो. भारतीय अभ्यासांमध्ये यापैकी काही घटकांची पातळी आणि अकाली केस पांढरे होण्यामध्ये संबंध आढळला आहे.

त्यामुळे केस पांढरे होण्याचे कारण स्पष्ट नसल्यास स्वतःहून उपचार करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरू शकते. तपासणीच्या निष्कर्षांनुसार योग्य अकाली केस पांढरे होण्यावरील उपाय ठरवता येऊ शकतात.

निष्कर्ष

वयाच्या 21 ते 25 व्या वर्षी केस पांढरे होण्यामागे सर्वात मोठे कारण अनुवंशिकता असू शकते. मात्र, पोषण, तणाव, धूम्रपान आणि काही आरोग्यविषयक समस्यांचाही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे केस अकाली पांढरे होण्याची कारणे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

आधीच पांढरे झालेले केस नैसर्गिकरित्या पुन्हा काळे करण्यासाठी सध्या कोणताही खात्रीशीर उपचार उपलब्ध नाही. पांढरे केस होणे कसे थांबवावे याचा विचार करताना बदलता येणाऱ्या कारणांची ओळख करून घेणे, संतुलित आहार घेणे आणि गरज असल्यास तपासण्या करून घेणे महत्त्वाचे आहे.

कमी वयात केस पांढरे होण्याचे उपाय शोधताना कोणत्याही तेलावर किंवा घरगुती उपायावर अवलंबून राहण्यापेक्षा केस पांढरे होण्यामागचे कारण समजून घेणे अधिक योग्य आहे.

कमी वयात केस पांढरे होण्यासोबतच केसगळती किंवा केस पातळ होण्याची समस्याही जाणवत आहे का?

Traya चा Free Hair Test घ्या आणि तुमच्या केसांची नेमकी गरज समजून घ्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

1. वयाच्या 21 ते 25 व्या वर्षी केस पांढरे का होतात?

या वयात केस पांढरे होण्याचे सर्वात सामान्य कारण अनुवंशिकता असू शकते. व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता, फेरिटिनची कमी पातळी, तणाव, धूम्रपान आणि काही आरोग्यविषयक समस्यांचाही याच्याशी संबंध असू शकतो. केस पांढरे होण्याचे कारण प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळे असू शकते.

2. व्हिटॅमिन B12 च्या कमतरतेमुळे केस पांढरे होऊ शकतात का?

व्हिटॅमिन B12 ची कमी पातळी आणि अकाली केस पांढरे होणे यांच्यात काही अभ्यासांमध्ये संबंध आढळला आहे. पण, फक्त केस पाहून कमतरता निश्चित करता येत नाही. त्यासाठी तपासणी करणे आवश्यक आहे.

3. पांढऱ्या केसांवर उपचार करून ते पुन्हा काळे करता येतात का?

आधीच पांढरे झालेले केस नैसर्गिकरित्या पुन्हा काळे करण्यासाठी कोणताही खात्रीशीर उपचार उपलब्ध नाही. जर त्यामागे पोषणाची कमतरता किंवा एखादा आजार असेल, तर त्यावर उपचार केल्याने काही प्रकरणांमध्ये मदत होऊ शकते. त्यामुळे अकाली केस पांढरे होण्यावरील उपाय निवडण्यापूर्वी कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

4. आवळा किंवा तेल लावल्याने पांढरे केस काळे होतात का?

आवळा किंवा तेलाचा वापर केसांची काळजी घेण्यासाठी केला जाऊ शकतो. मात्र, आधीच पांढरे झालेले केस कायमस्वरूपी काळे करण्यासाठी पुरेसे वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध नाहीत.

संदर्भ :

American Academy of Dermatology Association. (2024). What Causes Gray Hair, and Can I Stop It? American Academy of Dermatology.https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/hair/gray-hair-causes
Poonia, K., & Bhalla, M. (2024). Premature Graying of Hair: A Comprehensive Review and Recent Insights. Indian Dermatology Online Journal, 15(5), 721–731. DOI: https://doi.org/10.4103/idoj.idoj_807_23
Bhat, R. M., et al. (2018). Association of Epidemiological and Biochemical Factors with Premature Graying of Hair: A Case-Control Study. International Journal of Trichology, 10(5). DOI:https://doi.org/10.4103/ijt.ijt_39_18
Chakrabarty, S., et al. (2016). Factors Associated with Premature Hair Graying in a Young Indian Population. International Journal of Trichology, 8(1). DOI: https://doi.org/10.4103/0974-7753.179384
Sonthalia, S., Priya, A., & Tobin, D. J. (2017). Demographic Characteristics and Association of Serum Vitamin B12, Ferritin and Thyroid Function with Premature Canities in Indian Patients. Indian Journal of Dermatology, 62(3). DOI:https://doi.org/10.4103/ijd.IJD_221_17