व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचे फायदे, उपयोग आणि नुकसान

व्हिटॅमिन ई (Vitamin E) हे शरीरासाठी आवश्यक असलेले पोषक तत्त्व आणि अँटिऑक्सिडंट (Antioxidant) आहे. ते शरीरातील पेशींना (Cells) ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस (Oxidative Stress) पासून वाचवण्यास मदत करते. त्यामुळेच त्वचा आणि केसांसाठीही व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो. पण, व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचे फायदे नीट समजून घेण्यासाठी शरीराला त्याची किती गरज आहे आणि ते कधी घेतले पाहिजे, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

केसांसाठी सुद्धा व्हिटॅमिन ई हे उपयोगी पोषक तत्त्व ठरू शकते. पण, प्रत्येक प्रकारच्या केसगळतीवर हा उपाय आहेच असे नाही. चला, व्हिटॅमिन ई बद्दल अधिक जाणून घेऊया.

व्हिटॅमिन ई म्हणजे काय आणि ते शरीरासाठी का आवश्यक आहे?

व्हिटॅमिन ई हे चरबीमध्ये (fat) विरघळणारे जीवनसत्त्व आहे. शरीरामध्ये ते अँटिऑक्सिडंट म्हणून मुख्य काम करते. ते पेशींना फ्री रॅडिकल्समुळे (free radicals) होणाऱ्या नुकसानापासून वाचवण्यास मदत करते. तसेच, शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती टिकवून ठेवण्यात सुद्धा त्याची भूमिका असते.

१४ वर्षे आणि त्यापेक्षा जास्त वयाच्या व्यक्तींना दररोज साधारण १५ मिलिग्रॅम व्हिटॅमिन ई ची गरज असते. याचा अर्थ असा नाही की, प्रत्येक व्यक्तीने दररोज १५ मिलिग्रॅमचे सप्लिमेंट घ्यावे. ही गरज आहारातून सुद्धा पूर्ण होऊ शकते.

सहसा निरोगी लोकांमध्ये व्हिटॅमिन ई ची कमतरता फारच क्वचित आढळते.

व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचे फायदे काय आहेत?

शरीराला पुरेशा प्रमाणात व्हिटॅमिन ई मिळाल्यास शरीरातील अनेक सामान्य प्रक्रिया सुरळीतपणे होण्यास मदत होते. व्हिटॅमिन ई चे फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• अँटिऑक्सिडंट संरक्षण: व्हिटॅमिन ई पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेसमुळे होणाऱ्या नुकसानापासून वाचवण्यास मदत करते.

• रोगप्रतिकारक शक्तीसाठी आधार: शरीरातील सामान्य रोगप्रतिकारक प्रक्रिया योग्य प्रकारे सुरू राहण्यामध्ये त्याची भूमिका असते.

• त्वचेचे आरोग्य: व्हिटॅमिन ई त्वचेत सुद्धा आढळते. त्याचे अँटिऑक्सिडंट गुणधर्म त्वचेचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकतात.

• पोषणाची गरज पूर्ण करणे: डॉक्टरांना एखाद्या व्यक्तीमध्ये व्हिटॅमिन ई ची कमतरता किंवा विशिष्ट पोषणाची कमतरता आढळली असेल, तर अशा वेळी सप्लिमेंट उपयोगी ठरू शकते.

केसांसाठी व्हिटॅमिन ई चे फायदे

मुख्यतः व्हिटॅमिन ई त्याच्या केसांसाठी असलेल्या अँटिऑक्सिडंट गुणधर्मांमुळे चर्चेत असते. ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस हा टाळू आणि केसांच्या आरोग्यावर परिणाम करणाऱ्या अनेक घटकांपैकी एक असू शकतो. शरीराला पुरेसे पोषण मिळाल्यास निरोगी केस टिकवून ठेवण्यासाठी शरीर जास्त चांगल्या प्रकारे काम करू शकते.

व्हिटॅमिन ई मुळे केसांची वाढ होते का?

याबाबतचे पुरावे सध्या मर्यादित आहेत. एका छोट्या अभ्यासात ३८ लोकांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यापैकी २१ लोकांना दररोज १०० मिलिग्रॅम मिश्रित टोकोट्रायनॉल (Tocotrienol) देण्यात आले. टोकोट्रायनॉल हे व्हिटॅमिन ई च्या प्रकारातीलच एक घटक आहे. आठ महिन्यांनंतर या गटातील लोकांच्या केसांची संख्या वाढल्याचे दिसून आले. पण, केसांच्या वजनात विशेष फरक दिसला नाही.

या अभ्यासातून सामान्य व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल घेतल्याने किंवा टाळूवर व्हिटॅमिन ई लावल्याने केसांची वाढ होते, असे सिद्ध होत नाही. त्यामुळे केसांसाठी व्हिटॅमिन ई कडे एक सहाय्यक पोषक तत्त्व म्हणून पाहणे योग्य आहे. केसांची वाढ करण्यासाठी हा एकटाच उपाय आहे, असे मानणे योग्य नाही.

याशिवाय, केसगळती किंवा केस पातळ होण्यामागे आयरन किंवा प्रोटीनची कमतरता, ताणतणाव, हार्मोन्स, टाळूची समस्या आणि आनुवंशिक कारणेही असू शकतात. योग्य कारण समजून न घेता फक्त सप्लिमेंट घेणे अनेकदा पुरेसे ठरत नाही. अशा वेळी Traya सारख्या हेअर हेल्थ प्रोग्रामच्या मदतीने केसगळतीचे नेमके कारण समजून घेणे आणि त्यानुसार उपचार घेणे जास्त प्रभावी ठरू शकते.

व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचा वापर कसा करावा?

व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचा वापर खाण्यासाठी केला जातो. काही लोक ते केसांवर किंवा त्वचेवरही लावतात. मात्र, दोन्ही प्रकारे वापरताना काळजी घेणे आवश्यक आहे.

व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल खाण्यासाठी

कॅप्सूलमधील व्हिटॅमिन ईचे प्रमाण वेगवेगळ्या उत्पादनांमध्ये वेगवेगळे असू शकते. त्यामुळे दुसरी व्यक्ती किती डोस घेते हे पाहून स्वतःहून कॅप्सूल घेण्यास सुरुवात करू नका. तुमच्या आहारातून पुरेसे व्हिटॅमिन ई मिळत असेल, तर अतिरिक्त सप्लिमेंटची गरज नसू शकते. शरीरात व्हिटॅमिन ईची कमतरता असल्यास, एखादा आजार असल्यास किंवा तुम्ही नियमित औषधे घेत असाल, तर सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

केसांवर व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल कसे लावावे?

काही लोक कॅप्सूल कापून त्यातील तेल थेट केसांवर किंवा टाळूवर लावतात. यामुळे केसांवर तेलाचा थर तयार होऊ शकतो आणि केस मऊ वाटू शकतात. मात्र, यामुळे केसांची वाढ होते, असे सिद्ध झालेले नाही.

व्हिटॅमिन ई असलेली उत्पादने काही लोकांच्या त्वचेवर ॲलर्जी किंवा जळजळ निर्माण करू शकतात. त्यामुळे खाज, लालसरपणा किंवा जळजळ जाणवत असल्यास त्याचा वापर बंद करा.

व्हिटॅमिन ई चे नुकसान आणि घ्यायची काळजी

आहारातून मिळणारे व्हिटॅमिन ई सामान्य प्रमाणात सुरक्षित मानले जाते. मात्र, सप्लिमेंटच्या माध्यमातून जास्त प्रमाणात व्हिटॅमिन ई दीर्घकाळ घेतल्यास समस्या निर्माण होऊ शकतात.

• व्हिटॅमिन ई च्या संभाव्य दुष्परिणामांमध्ये पोट बिघडणे, जुलाब, पोटात मुरडा येणे, डोकेदुखी, मळमळ, थकवा किंवा अशक्तपणा यांचा समावेश होऊ शकतो. विशेषतः जास्त प्रमाणात घेतल्यास हे त्रास होऊ शकतात.

• जास्त प्रमाणात व्हिटॅमिन ई सप्लिमेंट घेतल्यास रक्ताच्या गुठळ्या (Blood Clot) तयार होण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो आणि रक्तस्रावाचा धोका वाढू शकतो. रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी विशेष काळजी घ्यावी.

• केसांच्या बाबतीतही जास्त प्रमाण म्हणजे जास्त फायदा असे नाही. अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ डर्मेटोलॉजीच्या मते, व्हिटॅमिन ई सह काही पोषक तत्त्वे गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात घेतल्यास त्यांचा संबंध केसगळतीशी आढळून आला आहे.

व्हिटॅमिन ई चे नैसर्गिक स्रोत

बहुतेक लोकांसाठी रोजच्या आहारातून व्हिटॅमिन ई मिळवणे हा सोपा पर्याय असू शकतो. व्हिटॅमिन ई चे चांगले स्रोत पुढीलप्रमाणे आहेत:

• बदाम

• सूर्यफुलाच्या बिया

• सूर्यफूल तेल आणि इतर वनस्पती तेल

• शेंगदाणे आणि पीनट बटर

• पालक

• ब्रोकोली

निष्कर्ष

व्हिटॅमिन ई हे शरीरासाठी आवश्यक असलेले अँटिऑक्सिडंट आहे. संतुलित आहाराचा भाग म्हणून ते केस आणि शरीराचे सामान्य आरोग्य टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकते. मात्र, व्हिटॅमिन ई कॅप्सूलचे फायदे आहेत म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला त्याचे सप्लिमेंट घेण्याची गरज आहे किंवा त्यामुळे प्रत्येक प्रकारची केसगळती थांबेल, असे नाही.

केस सतत पातळ होत असतील किंवा जास्त प्रमाणात गळत असतील, तर फक्त एका व्हिटॅमिनवर अवलंबून राहण्याऐवजी केसगळतीचे नेमके कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. योग्य पोषण, टाळूची काळजी आणि कारणानुसार उपचार घेतल्यास दीर्घकाळ चांगले परिणाम मिळण्यास मदत होऊ शकते.

व्हिटॅमिन ई घेतल्यानंतरही केसगळती किंवा केस पातळ होण्याची समस्या कायम असेल, तर Traya चा Free Hair Test घ्या आणि तुमच्या केसांच्या समस्येचे नेमके कारण समजून घ्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल रोज घेऊ शकतो का?

प्रत्येक व्यक्तीला रोज व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल घेण्याची गरज नसते. आहारातून पुरेसे व्हिटॅमिन ई मिळत असेल, तर सप्लिमेंटची गरज नसू शकते. गरज आणि योग्य प्रमाण जाणून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

2. केसांसाठी व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल खाणे चांगले की केसांना लावणे?

दोन्ही पद्धतींनी केसांची वाढ होते, याचा ठोस पुरावा उपलब्ध नाही. शरीरात पोषणाची कमतरता असल्यास डॉक्टर व्हिटॅमिन ई सप्लिमेंट घेण्याचा सल्ला देऊ शकतात. टाळूवर व्हिटॅमिन ई लावल्यामुळे काही लोकांना जळजळ किंवा ॲलर्जी होऊ शकते.

3. व्हिटॅमिन ई मुळे केसगळती कमी होते का?

व्हिटॅमिन ई केसांच्या सामान्य आरोग्यासाठी पोषणाच्या दृष्टीने मदत करू शकते. मात्र, केसगळतीची अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे फक्त व्हिटॅमिन ई घेतल्याने प्रत्येक व्यक्तीची केसगळती कमी होईलच असे नाही.

4. व्हिटॅमिन ई कॅप्सूल जास्त प्रमाणात घेतल्यास काय नुकसान होऊ शकते?

व्हिटॅमिन ई सप्लिमेंट जास्त प्रमाणात घेतल्यास पोट बिघडणे, डोकेदुखी आणि मळमळ यांसारखे त्रास होऊ शकतात. जास्त डोस घेतल्याने रक्तस्रावाचा धोकाही वाढू शकतो, विशेषतः काही औषधांसोबत ते घेतल्यास.

References : 

• National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. (2021). Vitamin E: Fact Sheet for Health Professionals. National Institutes of Health. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminE-HealthProfessional/
• American Academy of Dermatology Association. Hair Loss: Tips for Managing. American Academy of Dermatology.https://www.aad.org/public/diseases/hair-loss/treatment/tips
• Lim, A. B., Wong, J. W., & Yuen, K. H. (2010). Effects of Tocotrienol Supplementation on Hair Growth in Human Volunteers. Tropical Life Sciences Research, 21(2), 91–99.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24575202/
• Warshaw, E. M., et al. (2021). Patch Testing With Tocopherol and Tocopherol Acetate: The North American Contact Dermatitis Group Experience, 2001 to 2016. Dermatitis, 32(5), 308–318. DOI: 10.1097/DER.0000000000000706.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34238818/
• Mayo Clinic Staff. (2025). Vitamin E. Mayo Clinic.https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-e/art-20364144

Read More Blogs

पुरुषांना टक्कल पडणे : कारणे, टप्पे आणि उपचारांचे संपूर्ण मार्गदर्शन

Quick Answer पुरुषांमध्ये टक्कल पडण्याची सुरुवात बहुतेकदा अचानक पूर्ण केस गळण्याने ह...

केस गळती : कारणे आणि उपचारांबद्दल संपूर्ण मार्गदर्शन

Quick Answer केसगळती कमी करण्यासाठी सर्वप्रथम ती सामान्य केस गळण्याची प्रक्रिया आहे...

Norwood Scale: पुरुषांच्या केस गळतीचे ७ टप्पे आणि प्रभावी उपचार

Quick Answer सोप्या भाषेत सांगायचं झालं तर, Norwood Scale हे पुरुषांमधील केस गळतीचा ...

टेस्टोस्टेरॉनमुळे चेहऱ्यावर आणि शरीरावर केस वाढतात का?

Quick Answer टेस्टोस्टेरॉनमुळे शरीराच्या काही भागांवर केसांची वाढ वाढते; मात्र टाळूव...